Tükenmişlik Sendromu ve Trade-Yaşam Dengesi

Yemek yerken görüntü izlemek, yürürken podcast dinlemek, duşta müzik dinlemek, süreç yakalamaya çalışırken bir şeyler dinlemek, yolda oyun oynamak, çalışırken birebir anda birden fazla işle uğraşmak, meditatif müziklerle yahut rastgele görüntülerle uyumaya çalışmak ve daha nicesi… Bunlara ek olarak iş hayatı, akademik meslek, romantik partner, toplumsal alakalar, aile üzere birçok mevzuda daima olarak faal olmamız gerekiyor. Art planda sürekli yetişmesi gereken, acil ve çok kıymetli işler bulunuyor. Çalışma saatleri, iş yükü ve rekabet giderek artıyor. Duramıyoruz, yavaşlayamıyoruz ve bir mühlet sonra tükenmeye başlıyoruz. Bugünkü yazımda finans dalında ve traderlar ortasında sıklıkla görülen tükenmişlik sendromundan bahsedeceğim.

Tükenmişlik sendromu, zihnimizin daima olarak muvaffakiyete ulaşma uğraşından kaynaklanan zihinsel, ruhsal ve fizikî bir bitiş halidir. İlkel çağlarda sahip olunan misyonlar çok daha kolay ve sonlu sayıdayken; günümüzde sırf gün içerisinde bile sayısız karar alıyor, birebir anda birden fazla işi yapmaya çalışıyoruz. Üstelik tüm bunları art planda bizi bekleyen başka vazifeleri düşünürken gerçekleştirmeye çalışıyoruz. Öte yandan zihinsel olarak sonlu bir kaynağa sahibiz. Zihinsel kaynaklarınızı pil üzere düşünebilirsiniz, telefonunuzu kullandıkça gün sonuna gerçek şarjınız azalmaya başlıyor. Birinci evvel parlaklığı kısıp gereksiz uygulamaları kapatmaya başlıyorsunuz, sonrasında ise tasarruf moduna alıyorsunuz. Vakitle pil sıhhatiniz da giderek azaldığı için şarjınız %100 dolu olsa bile eski performansı göremiyorsunuz.

Tükenmişlik sendromunun nedenleri nelerdir?

Tükenmişlik sendromunun nedenlerine bakıldığında uzun mühlet boyunca maruz kalınan gerilim, çok iş yükü, artan çalışma saatleri, sorumlulukların giderek artması, ailevi durumlar, günlük hayatın getirdiği yükler, birtakım ferdî özellikler (Mükemmeliyetçilik gibi) sayılabilir. Ferdi bir yorum olarak başka finansal eserlere ek olarak kripto paralarla da süreç alan şahıslarda tükenmişlik sendromuna yakalanma ihtimalinin daha fazla olacağını düşünüyorum. Piyasaların 7/24 faal olması, volatilitenin fazlalığı, bilgi ve haber bombardımanı üzere birçok parametre şahısların daima olarak piyasalarla ilgilenmesini zarurî kılmaktadır. Üstelik birçoğumuz günlük işlerimize ek olarak süreç alıyoruz, yani günlük çalışma temposuna ek olarak gün ortasında ya da akşam meskene gelindiğinde çalışmaya devam ediyoruz. Bu da dinlenebileceğimiz ve zihnimizi dinlendirebileceğimiz bir alan bırakmıyor.

Birçok kişi tükenmişlik hissinin sırf iş ömründe olduğunu düşünse de aile yaşantınızda, ferdî rollerinizde (ebeveyn olmak gibi) yahut romantik bağlantılarınızda de bu hissi deneyimleyebilirsiniz. Tükenmişlik sendromuyla bir arada bireyler bütün fizikî ve zihinsel kaynaklarının tükendiğini düşünür. Hayat gücünün düşmesi, yıpranmışlık, kronik yorgunluk, iş (veya öteki alanlardaki) tatmininin olmaması, hayattaki beklentilerin tükendiğini hissetmek, olumsuz fikirlere sahip olmak, erteleme davranışları, motivasyon ve performans kaybı kimi temel belirtilerdir. Bu nedenle tükenmişlik sendromu bireylerin fizikî yahut ruhsal sıhhatini, yeterli oluş hissini, performansını, diğerleriyle olan bağlarını ve hayat kalitesini olumsuz manada tesirler.

Tüm bunları her birimiz hayatımızın bir noktasında yaşamışızdır. Tükenmişlik hissiyle birlikte diş fırçalamak üzere çok kolay vazifeler bile yükmüş üzere gelmeye başlar. Artık her şeye karşı ilgimizi kaybetmeye, etrafımızda olan bitenleri umursamamaya başlarız. Üretkenlik ve motivasyon diplerdedir. Daima olarak hem fizikî hem de zihinsel manada yorgunluk hissi mevcuttur ve hayattaki birçok şeye karşı isteksizlik kelam bahsidir. Artık boş vakitlerimizde yaptığımız tek aktivite dinlenmek ve hiçbir şey yapmamaktır. Bu etaptaki şahıslar, çoklukla içerisinde bulundukları kısır döngüden çıkamayacaklarını düşünür ve çaresiz hissederler. Pekala nitekim o denli mi?

Tükenmişlik sendromundan kurtulmak için neler yapabiliriz?

Öncelikle dürüst olmak gerekirse tükenmişlik hissinden kurtulmak tahminen haftalarınızı hatta aylarınızı alabilir fakat tahlilsiz olmadığını bilmek sizi rahatlatmalı. Sürecin tahlili farkındalıkla başlıyor. Tükenmişlik hissine kapılmaya başladığınızı hissediyorsanız bunu ne kadar erken tespit ederseniz o kadar süratli ve tesirli müdahale etmeniz mümkündür. Bundan ötürü içerisinde bulunduğumuz durumu fark etmeniz ve kabullenmemiz gerekiyor. Tükenmiş, bitkin, yorgun yahut telaşlı hissediyor olabilirsiniz. Kabullenme, durumun kendisinin çözülebilir bir şey olduğu konusunda beyni ikna etmektir.

Ara vermenin ve dinlenmenin önemi

Tükenmişlik hissi en çok hiç dinlenmeden daima bir çalışma temposuna sahip olduğumuzda yahut iş-yaşam istikrarını sağlayamadığımızda ortaya çıkar. Şahıslar süreç almaya yahut piyasalara o kadar çok odaklanırlar ki bir mühlet sonra toplumsal, yaratıcı yahut spiritüel taraflarını kaybetmeye başlarlar. Odaklanma, traderlar için koşul olsa da bunun daima hale gelmesi şahısları hem zihnen hem bedenen hem de motivasyonel manada tüketmeye başlar. Bir müddet sonra çalışmayı sürdürmek dayanılmaz bir hale gelir. Şayet bu biçim hisler hissediyorsanız bunların kaynağını sorgulamalı ve size ne söylediklerini dinlemelisiniz. “Tüm hayatınız süreç almak olmazsa başarılı olamazsınız” üzere bir anlayış hâkim lakin bu büsbütün palavra. Tüm hayatınızın sadece burası olması istikrarsız ve mutsuz bir hayatınız olduğunu gösterir. Bazen yalnızca sakin bir formda durmak ve hiçbir şey yapmamak, zihnimizin sağa sola sürüklenmesine, sırf dinlenmesine müsaade vermek gerekiyor. Uzun müddettir aklımıza takılan hususları, çözemediğimiz meseleleri yahut sorunları hiçbir şey yapmadığımız anlarda (duştayken, yürürken, yemek yaparken) çözdüğümüz çok olmuştur. Beyne dinlenmesi için alan tanımak bu noktada hem yeni temasların kurulmasına hem de tüm bölgelerin tahlil için kullanılabilmesine imkan tanır.

Daha ayrıntılı bilgi almak için aşağıdaki görüntüden yararlanabilirsiniz.

Daniel Goleman on Focus: The Secret to High Performance and Fulfilment

Trade-yaşam istikrarını sağlamak gerekli

Tükenmişlik sendromundan çıkabilmenin bir yolu da farklı aktivitelere yönelmektir. Bu yüzden iş-yaşam istikrarını trade-yaşam istikrarı olarak da kurmamız gerekmektedir. Birçok kişinin trade performansını artırmak için sırf traderlıkla ilgili süreçlere odaklanmak üzere bir yanılgı yaptığını gözlemliyorum. Trade başarımız gündelik yaşantımızı etkilediği üzere gündelik yaşantımız da trade başarımızı etkilemektedir. Ailenizle, arkadaşlarınızla yahut romantik partnerinizle yaşadığınız şeyler, gündelik hayatta yaptığınız aktiviteler, sahip olduğunuz meseleler üzere birçok şey trade başarınız ve mantaliteniz üzerinde büyük bir tesire sahiptir. Şayet bu alanlarda kahırlara sahipseniz aldığınız süreçlerin de kalitesinde azalmalar görülecektir. Hasebiyle tüm gücünüzü ve motivasyonunuzu sadece trade atmaya yönlendirmek yerine toplumsallaşmaya, spor yapmaya yahut farklı aktivitelere de yöneltmelisiniz. Nasıl ki istikrarlı bir portföy oluştururken yumurtalarınızı tek bir sepete atmıyorsanız (yani tüm paranızı tek bir coine yatırmıyorsanız) zihinsel yumurtalarınızı da tek bir sepete atmamalısınız. Böylelikle aldığınız süreçler makus bile gitse, hayatın öteki alanlarından gelen olumlu hisler zihinsel olarak sizi koruyacak ve tampon tesiri gösterecektir. Bilhassa toplumsallaşmak, her şeyin muvaffakiyete, kişiselliğe ve daima çalışmaya indirgendiği bir çağda tükenmişlik sendromunun en güçlü ilaçlarından biridir. Arkadaşlarımızla, romantik partnerimizle yani sevdiklerimizle sohbet etmek, birlikte vakit geçirmek hem fizikî hem de zihinsel açıdan bizi tazeler, gücümüzü yeniler, motivasyonumuzu ve güzel oluşumuzu artırır.

Daha ayrıntılı teklifler için aşağıdaki görüntüyü izleyebilirsiniz.

The Psychology of Hedge Fund Traders (Insights from Seçkine Trading Psychologist)

Beklenti ve gayeler gerçekçi bir yere oturtulmalı, muvaffakiyetler kutlanmalı.

Hayatta amaçlar, ulaşılması gereken şeyler, istekler hiçbir vakit bitmiyor. Bundan ötürü zihinsel mükafatları de ihmal etmememiz gerekiyor. Bir şeyi başardıktan sonra süratlice bir sonrakine geçmek yerine alınan zaferi kutlamak ve kendimiz takdir ettikten sonra bir sonrakine geçmek gerekiyor. Örneğin yüksek RR’lı bir süreç yakaladıysanız ya da marketlerin kan ağladığı bir günü kayıpsız bir formda kapattıysanız kendinizi takdir etmeyi alışkanlık haline getirmelisiniz. Kayıplarla başa çıkmak üzerine hazırladığım “Trader Psikolojisi: Kayıplarla Başa Çıkma ve Dayanıklılık” başlıklı yazıma göz atabilirsiniz.

Bir öteki tahlil önerisi ise beklenti ve gayelerin daha gerçekçi bir tabana oturtulmasıdır. Şayet amaçlarımız ve beklentilerimiz ulaşamayacağımız bir seviyedeyse, kademeli olarak muvaffakiyet hissini deneyimlemiyorsak kendi üzerimizde gereksiz yere gerilim ve baskı yaratırız. Örneğin 1.000$’lık bir bakiyeyle başlayan birisinin bir yılın sonunda 1.000.000$’ı hedeflemesi gerçekçi bir beklenti değildir. Kendisine basamaklı amaçlar koyması ve maksadına ulaştıkça bunu kutlamayı alışkanlık haline getirmesi motivasyonunu muhafazasına yardımcı olacaktır.

Son olarak, kendimizdeki değişimi fark etmeyi ve bu değişimi daha gerçekçi bir yerden değerlendirmeyi öğrenmemiz gerekiyor. Tükenmişlik sendromuna girildiğinde, geçmişte çok kolay yapılan en kolay işler bile ağır ve zorlayıcı hâle geliyor. Bu türlü bir periyotta günü az da olsa çalışarak kapatmış olmak bir başarısızlık değil, bilakis güzelleşmenin kıymetli bir göstergesidir. Bu noktada “Neden gün uzunluğu yattım?” diye kendimizi suçlamak yerine, “Uzun bir mühletten sonra bugün 2 saat boyunca odaklanabildim ve verimli çalıştım.” diyebilmek çok daha sağlıklı bir iç diyalog kurmamızı sağlar. Gelişimi eski performansla yahut “olması gerekenle” kıyaslamak, tükenmişliği derinleştirirken; şu anki durumunuzu dikkate alarak, atılan küçük adımları fark etmek toparlanmayı takviyeler. Bu nedenle ilerlemenizi görünür kılmanız ve kendinize hatırlatmanız epey kıymetlidir.

İleri Okumalar, Yararlanılan Kaynaklar ve Öneriler